Vogel­trek

De vogel­trek: het najaar is in zicht en dat bete­kent dat mil­jar­den vogels bin­nen­kort hun vleu­gels uit­slaan voor een reis naar war­me­re oor­den. Voor hen een ver­moei­en­de én gevaar­lij­ke reis. Waar­om trek­ken vogels eigen­lijk, hoe her­ken je een vogel­trek en hoe kun je zelf getui­ge zijn van dit mooie natuur­ge­ge­ven?

Wat is de vogel­trek?

De vogel­trek is een jaar­lijks terug­ke­rend event. Broed­vo­gels vlie­gen 2x per jaar heen en weer: een voor­jaars- en een najaars­trek. Op de ene plek broe­den ze en op de ande­re plek ver­blij­ven ze in de win­ter. Op deze manier maken ze gebruik van de bes­te leef­om­stan­dig­he­den op twee ver­schil­len­de plek­ken. Slim! Broed­vo­gels uit Neder­land trek­ken in de kou­de win­ter­maan­den veel­al naar het zui­den en keren in het voor­jaar terug om hier te broe­den.

Soor­ten vogels

Je kunt drie soor­ten vogels onder­schei­den:

  1. Lan­ge afstand trek­kers. Deze vogels bren­gen de win­ter door in het ver­re Afri­ka. Zij ver­trek­ken uit Neder­land als de dagen kor­ter wor­den en rea­ge­ren op dag­licht.
  2. Kor­te afstand trek­kers. Dit zijn vogels die in Euro­pa blij­ven. Zij let­ten juist op het weer. Wordt het te koud? Dan vlie­gen ze uit. Is het een war­me herfst? Dan blij­ven ze gewoon wat lan­ger in ons land.
  3. Er bestaan ook stand­vo­gels, dit zijn vogels die altijd op een plek blij­ven. Beken­de stand­vo­gels zijn bij­voor­beeld de specht, mus, merel en ekster.

De eer­ste twee soor­ten kun je voor­bij zien komen tij­dens de vogel­trek.

Waar­om trek­ken vogels

Vogels die trek­ken zijn op zoek naar de bes­te omstan­dig­he­den om te over­le­ven. Op een bepaald moment in het najaar wor­den ze onrus­tig en wil­len ze niets lie­ver dan ver­trek­ken. Deze onrust wordt gro­ten­deels ver­oor­zaakt door hun hor­mo­nen en is gene­tisch bepaald.
De voor­naams­te rede­nen waar­om vogels trek­ken:

  • Voor het beschik­ba­re voed­sel in een bepaald gebied.
  • Bete­re weers­om­stan­dig­he­den, denk aan tem­pe­ra­tuur, zon­licht en dag­leng­te.

Opmer­ke­lijk is dat trek­vo­gels een zeer nauw­keu­rig gevoel heb­ben voor wan­neer ze pre­cies moe­ten ver­trek­ken. En deze timing is heel erg belang­rijk: te vroeg ver­trek­ken kan ervoor zor­gen dat er niet genoeg voed­sel beschik­baar is. Te laat ver­trek­ken kan als gevolg heb­ben dat de weer­om­stan­dig­he­den slecht zijn of dat alle broed­plek­ken al in gebruik zijn.

De weg kwijt?

Vogels die trek­ken raken niet snel de weg kwijt. Net als hun gevoel voor timing is ook het rich­tings­ge­voel aan­ge­bo­ren. Zo weten trek­vo­gels dus pre­cies wel­ke kant ze op moe­ten vlie­gen en wan­neer. Trek­vo­gels gebrui­ken een aan­tal unie­ke natuur­mid­de­len om te navi­ge­ren. Bij­voor­beeld:

  • De stand van de zon, maan en de ster­ren.
  • Ber­gen, rivie­ren en zee­ën.
  • Hun aan­ge­bo­ren kom­pas.

Vogel­trek her­ken­nen

Een vogel­trek her­ken je aan een gro­te groep vogels die door de lucht trekt, veel­al in V‑vorm. Opval­lend is het druk­ke gekwet­ter tij­dens de trek. Zie het als een ver­ga­de­ring in de lucht, waar­bij druk wordt over­legd wel­ke vogel waar vliegt.
De trek­vo­gels her­ken­nen is een las­ti­ger werk­je. Veel vogel­lief­heb­bers zijn daar­om ook gek op de vogel­trek-momen­ten. Je weet dat de vogel­trek is begon­nen, maar je weet nooit wat je voor­bij ziet komen in de lucht. En dat maakt het iede­re keer weer anders en ver­as­send!

Een, twee, drie…

Ben je gek op vogels en lijkt het je gewel­dig om mee te tel­len tij­dens de vogel­trek? Dat kan! In Haar­lem en omge­ving is de Vogel­werk­groep Zuid — Ken­ne­mer­land actief. Iede­re vogel­trek wordt geteld en nieu­we tel­lers zijn altijd wel­kom.
In de regio Haar­lem wordt de land­trek geteld op een hoog duin aan de oost­kant van het par­keer­ter­rein bij Par­nas­sia in het Nati­o­naal Park Zuid-Ken­ne­mer­land. De zee­trek wordt nauw­keu­rig gevolgd door de Red­dings­bri­ga­de Bloe­men­daal aan zee. Alle trek­re­sul­ta­ten wereld­wijd vind je terug op www.trektellen.nl.
Mee­doen? Kijk op de web­si­te van de Vogel­werk­groep www.vwgzkl.nl voor meer infor­ma­tie en meld je aan bij een van de coör­di­na­to­ren.

Tips voor voge­laars?

Ben je zelf actief voge­laar en heb je tips voor ande­ren? Laat het ons weten via de soci­al media van Natuur in je Stad of mail: info@natuurinjestad.nl.
We zijn ook altijd op zoek naar vrij­wil­li­gers die we mogen inter­view over de natuur in Haar­lem en omge­ving. Lijkt het je leuk om hier­aan mee te wer­ken? Stuur een e‑mail naar: info@natuurinjestad.nl.